Skip to main content
×
Şişli Terapi Enstitüsü
BLOG-BG-HIGH
Home » Kaygı » Travma

Travma

prof

Beklenmedik Olaylara Karşı Nasıl Tepki Veririz? Travma Nedir? Travmatik Yaşam Olayları, Travma Yaşamımızda Neden Önemli Psikolojik Değişiklikler Oluşturur? Travmadan Sonra En Sık Görülen Ortak Tepkiler

Beklenmedik Olaylara Nasıl Tepki Veririz?

Beklenmedik travmatik olaylar insanların yaşamlarını alt üst edebilir. Travmalar bireylerin kendileri, başkaları ve yaşadıkları dünya ile ilgili düşünce ve duygularını olumsuz biçimde etkiler. Ani bir travmanın ardından bireyler olağanüstü bir şaşkınlık ve korku hissetmelerinin yanı sıra, kendi duygu ve davranışlarını anlayabilmekte de güçlük çekebilirler.

Travma sonrası insanların tepkileri o kadar yoğun olabilir ki çoğu kez kendilerini “çıldırıyor” veya “yaşamları üzerinde kurdukları kontrolü bütünüyle kaybediyormuş” gibi algılayabilirler. İnsanlar bu tür duyguların yalnızca kendilerine özgü olmadığını çıldırma korkularının travma sonrasında sık rastlanan ve beklenen kaygılar olduğunu öğrendiklerinde çoğu kez hem şaşırmakta hem de memnun olmaktadırlar. Çünkü ağır bir travma sonrası bu tür kaygıların hissedilmesi son derece doğaldır ve çıldırma korkusu ile çıldırmak birbirinden farklı şeylerdir. İnsanları daha da rahatlatan, iyileşebileceklerini ve travmanın olumsuz psikolojik etkilerini geride bırakabileceklerini duymaktır.

Yaşanan travmanın olumsuz yönleri ve detayları üzerinde konuşmak insanlara yaşamları üzerinde kaybettikleri kontrolü yeniden kurabilme şansı verir. Böylelikle yaşamlarının karardığını düşündükleri bir zamanda yeniden ışığı görme şansına kavuşabilirler.

Travma Nedir?

Yaşam içinde birçok stresli durumla karşılaşılmasına rağmen bunların çoğu, birey tarafından bir travma gibi algılanmayabilir. Bir olayı travma gibi algılayabilmenin bazı ölçütleri vardır. Birey kendisinin ya da başkalarının fiziksel bütünlüğünü tehdit eden, ölüm ya da ciddi yaralanmaya neden olabilecek bir olay ya da olaylar dizisi yaşamış veya başkalarının bu tür yaşantılarına tanık olmuştur. Bireyin böyle bir ortamdaki tepkisi ise aşırı korku, dehşete düşme veya çaresizliktir.

Travmatik Yaşam Olayları

Çeşitli doğal afetler, kazalar, savaşlar, işkence, tecavüz ve terörizmin yaygın olduğu günümüz dünyasında ağır travmanın etkilerini yaşamış milyonlarca insan vardır. Bu ağır travmaları kendi içlerinde “insan eliyle oluşturulmuş olanlar” ve “doğal yolla oluşanlar” biçiminde ikiye ayrılabilir. İnsan eliyle oluşturulan travmalar ise:

  1. Bilerek ve amaçlı yapılanlar
  2. Kaza ile oluşanlar biçiminde ikiye ayrılabilir.

İnsan eliyle oluşturulan felaketler, doğrudan insanların sorumlu olduğu ya da insanlar tarafından oluşturulmuş çeşitli makine ve sistemlerin hatası sonucunda oluşan felaketlerdir. Kazayla oluşan travmalara örnek olarak, trafik, tren ve uçak kazaları, yangın, tüp ve doğalgaz patlamaları, grizu patlamaları (Zonguldak Maden Ocağı örneği gibi), volkanik patlamalar ve nükleer kazalar (Çernobil olayı gibi) verilebilir.

Buna karşın savaşlar, soykırımlar, kitle katliamları, işkence, tecavüz ve terörizm gibi felaketler ise insan eliyle bilerek ve amaçlı oluşturulan travma örnekleridir. Deprem, sel, kasırga, tayfun gibi afetler ise doğa yolla oluşan felaketlerdir.

İnsan eliyle bilerek amaçlı oluşturulan travmaların çözüme ulaşması ve travma öncesi yaşama geri dönüş, doğal felaketlere oranla daha güç olabilmektedir.

Travma, Yaşamımızda Neden Önemli Psikolojik Değişiklikler Oluşturur?

Medya ve uzmanlar aracılığı ile travmanın insanların büyük bir kısmını etkilediği sık sık belirtilmesine karşın, çoğu insan bu tür travmaların kendi başlarına gelmeyeceğini düşündüklerinden, kendilerini güvende hissederler. Bunun nedeni, çoğu insanın ağır travmatik yaşam deneyimlerinden geçmemiş olması ve adil bir dünyada felaketlerin tesadüfen (kendi suç ve sorumlulukları yokken) oluşmayacağına dair inançlarıdır. Oysa dünya her zaman adil değildir. İnsanların tanık oldukları her şey her an kendilerine de olabilir. Ağır bir travma yaşandığında bu inançlar sarsılır, yanlışlıkları ortaya çıkar. Kişi yaşamı üzerindeki kontrolü kaybeder. Travma o kadar ani ve beklenmedik biçimde oluşur ki ruhsal hazırlık ve uyum için yeterli zaman yoktur. Travmatik yaşantılar, insanların yaşadıkları dünya ile ilgili inanç ve beklentileri ile uyumlu olmadıklarından, anlam verilmesi oldukça güç hatta, imkansızdır. Bu nedenle insanlar çoğu kez bu tür travmaların kendileri, başkaları ve yaşadıkları dünya ile ilgili tüm inançlarını sarstığını dile getirirler.

Travmalar genellikle ani ve beklenmedik biçimde ortaya çıkarlar. Fakat zorlu yaşam deneyimlerine hazırlanabilmek için ne kadar uzun zamanınız varsa, kendinizi o kadar iyi hazırlayabilir dolayısıyla bu deneyimin olumsuz etkileri ile daha kolay başa çıkabilirsiniz. Çünkü bu süre içinde beklentilerimizi mevcut koşullara daha uygun bir duruma getirebilir, hatta değiştirebilirsiniz. Ancak bedenin ve zihnin ani gelişen travmalara uyum sağlaması için yeterli zaman yoktur.

Travma deneyimi sizi aniden kendinizin ve başkalarının ölüm riski ile karşı karşıya getirir. Travma çoğu kez başka insanların ölümlerine tanık olmak, bazen de yakın oldukları insanın kaybına bağlı olarak ortaya çıkabilir. Ölüm riski ile yüz yüze gelmek ve sevilen kişileri kaybetmek pek çok insan için acı veren bir deneyimdir. Hatta bu tür durumlarda sevilen kişinin kaybı fikrine alışmak için zaman olsa bile kayıp çok acı veren bir deneyim olabilir. Travma sonucu oluşan kayıplar korku ve umutsuzluk duygularının artmasına neden olur.

Travmadan Sonra En Sık Görülen Ortak Tepkiler

Travmadan sonra sık görülen tepkiler üç bölümde incelenebilir:

Travma anını tekrar tekrar yaşama ve duygusal boşluk hissettiğiniz tamamen donuklaşma. Genellikle her iki tepki biçimi de travmadan hemen sonra başlar ve birbirini izler. Bazen olayın bir yanını hatırlatan bir yaşantı olmadıkça (travmanın yıldönümü gibi) belirtiler haftalarca, aylarca ve hatta yıllar boyu ortaya çıkmayabilir.

Üçüncü tepki biçimi ise artmış uyarılma belirtileridir. Bunlar herhangi bir zamanda belirli olaylar tarafından tetiklenerek veya kendiliğinden oluşabilir.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *