Skip to main content
×
Şişli Terapi Enstitüsü
Home » Çocuk Danışmanlığı » Sınırlı Rasyonellik

Sınırlı Rasyonellik

sinirli-rasyonellik

Sınırlı Rasyonellik Nedir? | Sınırlı Rasyonellik Neden Önemlidir? | Nasıl Kaçınırız? | Duyguların Rasyonel Karar Almadaki Etkileri|

Sınırlı Rasyonellik Nedir?

Sınırlı rasyonellik en iyi kararı almak yerine minimum gereksinimleri karşılayacak kararı almayı kapsayan bir karar alma sürecidir. Yani burada mümkün olan kararı almak söz konusudur.

Davranış bilimleri alanındaki başarılarından dolayı Nobel ödülü alan ekonomist Herbert A. Simon ilk olarak 1955’te ekonomik olmanın rasyonel olmakla eşdeğer görüldüğü yaygın inanca karşı ‘sınırlık rasyonellik’ fikrini önerdi. Simon, geçerli rasyonellik anlayışının insanların aldığı kararları doğru şekilde temsil ettiğine inanmıyordu. Kendi teorisinde de insanların karar alma sürecinde hangi bilgilere sahip olduğu, düşünme kapasitelerinin ve zaman gibi çevresel sınırların neler olduğu noktasına dikkat çekti.

İktisadi teorilere göre rasyonel olmak, kişiye alternatif eylem planları sunulduğunda, seçenekler arasından en uygun seçimi yapacağı inancına dayanıyordu. Buna “optimizasyon olarak rasyonellik” deniyordu ve Simon’ın önerisi bu tür modellerin yerini almada çok etkiliydi.

Sınırlı Rasyonellik | Şişli Terapi Enstitüsü | Beşiktaş | Psikolog

Sınırlı Rasyonellik | Makas Metaforu

Simon, klasik teorilerin karar verme sürecini açıklamadaki yetersizliğini göstermek için makas metaforu kullanmıştır. Bir bıçak insanın beyin kapasitesini, diğer bıçak ise karar verilen ortamı temsil etmektedir. Simon’un modelini destekleyen Alman psikolog Gerd Giderenzer bunun önemini söyle açıklamıştır; bir makasın bir bıçağına tek başına bakarsak, nasıl kestiğini anlayamayız. Karar verme sürecine giren tüm farklı faktörleri anlamak gerekir.

Sınırlı Rasyonellik Neden Önemlidir?

Sınırlı rasyonellik insanların tatmin edici seçimler yapmasına neden olur fakat bu en ideal seçimin yapıldığı anlamına gelmez. İnsanlar en iyi kararı almak yerine yeterince iyi olan kararı aldığında bu durum onları tutarsız seçimler yapmaya götürebilir. Örneğin bir üründe “şekersiz, organik” gibi etiketlerin bulunduğunu varsayalım. Bu etiketler her zaman düşündüğümüz gibi bütün önlemlerin alındığını göstermez. Etik ve sağlıklı seçenekler içeren bir ürün satın aldığınızda bizi tatmin eden bir karar vermiş oluruz. Ancak gerçekten etik ve sağlıklı hedeflerimize uygun bir karar vermemiş de olabiliriz. Sınırlı rasyonelliğin farkında olmak kişileri pazarlama stratejilerinin hedefi olmaktan da alıkoyabilmektedir.

Sınırlı Rasyonellik | Şişli Terapi Enstitüsü | Beşiktaş | Psikolog

Sınırlı Rasyonellik

Nasıl Kaçınırız?

Sınırlı rasyonelliğin üstesinden gelmek için durumun farkında olmak tek çözüm değildir. Düşünce kapasitesini, mevcut veri ve zamanı bilmek bu sınırlamaları ortadan kaldırmamaktadır.

Karar verirken diğer alternatifler hakkında tüm bilgileri edinmek de etkili değildir. Birincisi bu çok uzun sürer ve gerekli tüm bilgilere erişebilsek bile, muhtemelen onu işleyemeyebiliriz.

İnsanlar birbirlerinden farklı yaşam deneyimlerine ve farklı beyin kapasitelerine sahip olduklarından bir görev üzerinde birlikte çalışmaları her birinin harcamak zorunda olduğu zamanı azaltır; bu, elindeki görev hakkında derinlemesine araştırma yapmak ve mevcut bilgileri genişletmek için daha fazla zamana sahip olabilecekleri anlamına gelir. Birey olarak sınırlı rasyonellikten çoğu zaman etkilenebileceğimiz için gruplar veya ekipler halinde çalışarak bu durumu aza indirmek mümkün olabilir.

Duyguların Rasyonel Kararlar Alma Üzerindeki Etkileri

Almamız gereken birçok karar çeşidi vardır ve karar türlerine bağlı olarak farlı beyin bölgeleri sürece dahil edilir. Hu ve Wang kararları karmaşıklıklarına göre dört seviyede kategorize etmiştir.

Sezgisel Kararlar: Yatkınlık, aşinalık, öncelikler ve sağduyulara dayalı bir temel karar alma sürecidir.

Deneysel Kararlar: Bunlar deneme yanılma, önceki deneyimler ve tahmine dayalı olarak aldığımız karar türleridir.

Bulgusal Kararlar: Bilim teorilerine, pratik yöntemlere ve inançlara dayanarak aldığımız kararlardır.

Rasyonel Kararlar: En karmaşık karar alma sürecidir. Bu statik ve dinamik rasyonel kararlar şeklinde ikiye ayrılır. Bu faydayı maksimize ederken maliyeti en aza indirerek aldığımız kararları temsil eder.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *