Skip to main content
×
Şişli Terapi Enstitüsü
BLOG-BG-HIGH
Home » kişilik » Savunma Mekanizmaları: Ahlaksallaştırma

Savunma Mekanizmaları: Ahlaksallaştırma

Ahlaksallaştırma Nedir? Savunma Mekanizmaları Ne İşe Yarar? Ahlaksallaştırma Ne Zaman Kullanılır? Örnekler İle Ahlaklaştırma Nedir?

Savunma Mekanizmaları Ahlaksallaştırma

Ahlaksallaştırma

Ahlaksallaştırma akılcılaştırmanın yakın akrabasıdır. Kişi akılcılaştırdığında, bilinçdışı şekilde, kararları veya davranışları ile ilgili olarak bilişsel açıdan kabul edilebilir nedenler bulmaya çalışır; kişi ahlaksallaştırdığında ise, o karar veya davranışları Takip etmenin kişinin görevi olduğunu hissetmesini sağlayacak Yolları bulmaya çalışır. Akılcılaştırma kişinin zaten istemekte olduğu şeyleri Makul bir kılığa sokar; ahlaksallaştırma ise, bunu, haklı veya ahlaken zorunlu olanın alanına aktarır. Ahlaksallaştırma yapan kişinin, belli bir hayal kırıklığı karşısında ” tecrübe kazandım “dediği bir durumda, ahlaksallaştırma yapan kişi, bu hayal kırıklığının onun “kişiliğini geliştirdiğini” söyleyecektir.

İtkinin bu özel dönüşümünün kendini haklı gören niteliği karşısında insanlar bunu ya eğlendirici ya da belli belirsiz rahatsız edici bulurlar; ancak bazı sosyal veya politik durumlarda seçmenlerinin ahlaken üstün hissetme arzusunu sömüren liderler, kitlesel düzeyde bir ahlaksallaştırmayı o kadar kolay gerçekleştirirler ki, bu şekilde belli bir yöne sevk edilmiş olan kamu gözünü kırpmadan o yönde hareket eder.

Örneğin;

Sömürgecilerin, kaynaklarını yağmaladıkları halklara daha üst düzey bir uygarlık getirdiklerine inanmaları ahlaksallaştırmaya iyi bir örnektir. Hitler; Yahudilerin, eşcinsellerin ve çingenelerin yok edilmesinin insan ırkının etik ve tinsel gelişimi için gerekli olduğuna, şaşırtıcı sayıda takipçisini ikna etmesi sonucunda, cinai fantezilerini hayata geçirmeye çalışmıştı. İspanyol Engizisyonu, bugün, saldırganlığın, açgözlülüğün ve tümgüçlü olma çabalarının ahlaksallaştırılmasının örneği olarak bilinen başka bir sosyal hareketti.

Gelişimsel olarak değerlendirildiğinde ahlaksallaştırma bölünme savunma mekanizmasının ileri halidir. Bölünme bütünleşmiş kendilik oluşturulmadan önce, ahlaksallaştırma ise kendilik gücünü elde eden bireyin karmaşık duygularını ahlaki açıdan normalleştirmesidir. Burada kişinin süperegosun kullanıyormuş gibi düşünülür.

Örneğin;

Ahlaksallaştırmaya daha günlük örnek de verebiliriz. Bir astını aşırı sert şekilde eleştirmesini, bir çalışanın eksiklikleri hakkında açık sözlü davranmanın bir yöneticinin görevi olduğunu ileri sürerek savunan kişilere çoğu kez tanık olunmuştur. Akademik sözlü sınavlarda, düşmanca duyguları olan sınav sorumluları, bu duygularını “Bu öğrenciye yaptığı çalışmaların gerektirdiği eleştirileri belirtmemekle ona kötülük yapmış olmayacak mıyız?” şeklinde ahlaksallaştırarak dile getirebilirler.

İç dekoratör olan biri, pahalı bir yüz gerdirme estetiği yaptırmak kararının ardındaki kendini beğenmişliği şöyle ahlaksallaştırmıştı: Ne yazık ki ve çekici bir görünüm sunmak benim zorunlu bir görevim! Bette Davis, II. Dünya Savaşı esnasında oyunculuk kariyerine devam edip etmeme isteği konusunda kararsız kaldığını söyler; yaşadığı sıkıntıyı şunun farkına vararak aşmıştır: ” Ama daha sonra hissettim ki, bu düşmanın istediği şeydir. Amerika’yı tahrik ve felç etmek. Böylece çalışmaya devam etmeye karar verdim. “

Psikoterapide ahlaksallaştırmayı ahlaki mazoşizm denilen haliyle sık kullanılan bir savunma mekanizması olduğu düşünülür. Özellikle obsesif kompülsif kişiler çok sık kullanır ve terapisti kızdıracak zor bir durumda bırakırlar. Kendi davranışı kişiyi zor durumda bırakan bir durum olduğu yüzleştirmesi yapıldığında terapisti kendisi gibi düşünmediği ve algılamadığı için suçlayıcı erdem yoksunu olarak görebilirler. Bu da terapötik ilişkiyi zorlayan çetin bir mücadeleyi gerektirebilir.

Ahlaksallaştırma Vaka Örneği;

Sınırdurum süreklilik hattı üzerinde nevrotik tarafa daha yakın olan karakterdeki erkek hastalarından biri, benden, bunun davranışı ile ilgili çatışmasında çözeceğini umut ederek, kompulsif şekilde mastürbasyon yapması hakkında ahlaki bir yargıda bulunmamı istiyor da ısrarla. Ona “Davranışınızın, dışarı çıkıp kadınlarla ilişki kurmanızı engellediğini düşündüğümü söyleseydim nasıl hissederdiniz?“ diye sordum. “Eleştiriye uğramış ve bir hayli utanmış hissederdim-gizli bir yere girip saklanmak isterdim.“ diye cevap verdi. “Peki, baskılayıcı geçmişinizi göz önünde bulundurarak, bir tür cinsel doyum yolu bulmuş olmanızın bir başarı olduğunu ve mastürbasyon yapmamızın cinsel gelişiminiz açısından ileri doğru bir hareket eğilimini temsil ettiğini söyleseydim, ne olurdu?“ diye tekrar sordum. Şöyle cevap verdi: “Sizin ahlakı bozuk biri olduğunuzu düşünürdüm.”

Ahlaksallaştırma savunması terapistlerin dikkat etmesi gereken bir duruma örnek teşkil eder: Bir savunma “olgun” bir mekanizma olarak kabul edilse bile terapötik etkinin nüfuzuna halen çıldırtıcı derecede kapalı olabilir. Karakteri belirli bir savunma stratejisini kronik ve esneklikten yoksun bir şekilde kullanmasıyla tanımlanmış olan nevrotik yelpazede bulunan bir danışanla çalışmak, açıkça psikotik olan danışanla çalışmak kadar çetin ve yorucu bir çalışma olabilir.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *