Uyku Bozuklukları

Genel Başlıklar

Uyku Nedir?

Uykunun Önemi  Nedir? 

Uykunun Evreleri Nelerdir?

Uyku Bozuklukları Türleri Nedir?

Uyku Bozukluğunun Psikolojik Nedenleri Nelerdir?

Yetersiz Uykunun Olumsuz Sonuçlar Nelerdir?

Uyku Bozukluğuna Yol Açan Nedenler 

Uyku Sorunları Diğer Psikiyatrik Rahatsızlıklarla İlişkisi

Uyku Bozukluğu Terapi Süreci


Önemli Noktalar

Uyku, vücut ve beyin için önemli bir ihtiyaçtır. Uyku eksikliği ile kişi daha yorgun, daha az odaklı ve daha az etkili olabilir, ayrıca iş performansı, okul performansı veya diğer günlük aktiviteler etkilenebilir. Ayrıca uyku eksikliği ile birlikte kişi sosyal ilişkilerde zorluklar yaşayabilir ve genel sağlık durumunda bozulmalar olabilir. Psikolojik açıdan, uyku, kişinin duygusal, düşünsel ve davranışsal düzenini etkileyebilir. Uykuya düzenli ve yeterli bir şekilde uyulması, kişinin duygusal dengeyi koruyabileceği ve iştahını, uyku düzeni bozulursa bu dengeler bozulabilir ve kişi anksiyete veya depresyon gibi duygusal sorunlar yaşayabilir. Uykuya düzenli ve yeterli bir şekilde uyulması kişinin zihinsel fonksiyonlarını ve belleği iyileştirebilir.

Uyku Bozuklukları

Yunan mitolojisinde düşler tanrısı Morpheus'un babası, uyku tanrısı Hypnos'dur. Uykuya dalma ve rüya gibi konularla ilgilidir. Roma mitolojisinde ise, uyku tanrısı olarak bilinen Somnus, insanların rüyalarını yönlendirmekte ve uykuya dalmalarını sağlamaktadır. Hint mitolojisinde, uyku tanrısı olarak bilinen Nidra, insanların rüyalarını yönlendirmekte ve koruma altında tutmaktadır. Bu tanrıların hikayeleri arasında, uyku tanrısının insanların rüyalarına müdahale etmeleri, rüya görmelerini sağlamaları veya rüya görülen şeylerin anlamlarını öğretmeleri gibi farklı roller yer alır.

 Ancak, uyku tanrılarının hikayelerinin hepsi aynı değil ve kültürlere ve mitolojilere göre değişebilir.


Uyku Nedir?

Uyku, biyolojik ve psikolojik durumlarımızı düzenlemeye yarayan önemli bir süreçtir.  Aynı zamanda uyku: kişinin ses, ışık vb. uyaranlarla uyanabileceği bir bilinçsizlik durumu olarak tanımlanmaktadır. Ancak uyku bilinç açısından farklı bir bilinç düzeyi, farklı bir bilinçlilik durumu olarak da açıklanabilir. Uyku, belirli aralıklarla tekrar eden ve hızlı göz hareketlerinin eşlik etmediği NREM (Non-Rapid Eye Movement) uyku dönemi ile hızlı göz hareketlerinin eşlik ettiği REM (Rapid Eye Movement) olarak iki uyku döneminden oluşmaktadır ve uykuyu oluşturan NREM-REM döngüsü beyin sapındaki mezopontin çekirdekler tarafından kontrol edilir.


Uykunun Önemi  Nedir? 

Uyku, vücut ve beyin için önemli bir ihtiyaçtır. Uyku, vücut fonksiyonlarının düzenlenmesi, enerji seviyesinin artırılması, hormon düzenlenmesi ve hastalıklara karşı savunma mekanizmalarının güçlendirilmesi gibi önemli işlevleri yerine getirir. Bununla birlikte uyku, duygusal, düşünsel ve davranışsal sağlık için de önemlidir.


Psikolojik açıdan, uyku, kişinin duygusal, düşünsel ve davranışsal düzenini etkileyebilir. Uykuya düzenli ve yeterli bir şekilde uyulması, kişinin duygusal dengeyi koruyabileceği ve iştahını, uyku düzeni bozulursa bu dengeler bozulabilir ve kişi anksiyete veya depresyon gibi duygusal sorunlar yaşayabilir. Ayrıca, uykuya düzenli ve yeterli bir şekilde uyulması kişinin zihinsel fonksiyonlarını ve belleği iyileştirebilir.


Uyku eksikliği ile kişi daha yorgun, daha az odaklı ve daha az etkili olabilir, ayrıca iş performansı, okul performansı veya diğer günlük aktiviteler etkilenebilir. Ayrıca uyku eksikliği ile birlikte kişi sosyal ilişkilerde zorluklar yaşayabilir ve genel sağlık durumunda bozulmalar olabilir.


Uykunun Evreleri Nelerdir?

Uyku evreleri, beyin aktivitesi ve vücut fonksiyonları bakımından değişen bir dizi aşamadan oluşur. Bu evreler arasında beş farklı evre bulunur:


Uykuya dalma evresi (NREM-Non Rapid Eye Movement): Bu evrede, kişi uykuya dalmaya başlar ve beyin dalgaları yavaşlar. Bu evrede kişi uyanık halden uykuya geçiş yapar.

Derin uyku evresi (NREM): Bu evrede, beyin dalgaları daha yavaş ve düzenlidir ve kişi uykuya daha derinleşir. Bu evrede kişi uyanmakta zorluk çekebilir.

REM-Rapid Eye Movement evresi: Bu evrede, beyin dalgaları uyanık haldeki gibi hızlıdır ve kişi uyku sırasında rüya görebilir. Bu evrede kişi gözleri hızlıca hareket eder ve vücutta kaslar gerginleşir.

REM dönüşleri: kişi uykuya dalma evresi ile REM evresi arasında geçiş yapar ve uyku evreleri tekrar eder.


Psikolojik açıdan, REM evresi özellikle önemlidir çünkü bu evrede kişi rüya görebilir ve bu rüyalar kişinin duygusal, düşünsel ve davranışsal düzenini etkileyebilir. Ayrıca, uyku evrelerinin düzenli ve sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesi kişinin günlük hayatını etkileyebilir, özellikle de iş performansı, aile ilişkileri ve sosyal ilişkiler açısından.


Uyku Bozuklukları Türleri Nedir?

Uyku bozuklukları birçok farklı türde olabilir. Bunlar arasında en yaygın olanlar şunlardır:

 

Insomnia: Uykuya dalmada zorluk çekme veya uyku kalitesinin bozuk olmasıdır.

Obstrüktif Uyku Apne Sendromu (OSAS): Uyku sırasında solunum yolunun tıkanması nedeniyle uykuya dalmada zorluk çekme veya uyanıklık.

Narkolepsi : Ani ve beklenmedik uyku atakları veya uykuya dalmada zorluk çekme.

Huzursuz Bacak Sendromu (RLS): Gece boyunca ağrılı ve rahatsız edici bacak hareketleri veya uykuya dalmada zorluk çekme.

Periyodik Uzuv Hareket Bozukluğu (PLMD): Gece boyunca tekrarlayan ve rahatsız edici bacak hareketleri veya uykuya dalmada zorluk çekme.

Parasomnia: Uyku sırasında anormal davranışlar (örneğin uyku yürüyüşü, uyku halüsinasyonları veya uykuya dalmada zorluk çekme)

Uyku Yoksunluğu: Yeterli uyku alınamaması

Bu sadece bazı örneklerdir ve uyku bozukluğu türleri arasında daha birçok tür vardır.


Uyku Bozukluğunun Psikolojik Nedenleri Nelerdir?

Uykuya dalmada zorluk çekmenin psikolojik nedenleri arasında şunlar yer alabilir:


Anksiyete ve kaygı: Gece boyunca endişeler ve kaygılar nedeniyle kişi uykuya dalamayabilir.

Depresyon: Kişi gece boyunca duygusal olarak çöküntü, üzüntü veya umutsuzluk gibi duygusal sorunlar yaşayabilir ve bu nedenle uykuya dalamaz.

Duygusal travma: Kişi geçmişte yaşadığı bir travma nedeniyle gece boyunca endişe, kaygı veya stres gibi duygusal sorunlar yaşayabilir ve bu nedenle uykuya dalamaz.

Düşüncelerin kontrolü: Kişi gece boyunca düşünceleri kontrol edemeyebilir ve bu nedenle uykuya dalamaz.

Öfke, endişe veya suçluluk gibi duygusal durumlar, uykuya dalmakta zorluk çekmenin nedenleri arasında yer alabilir

Stres: Kişi, iş veya aile hayatındaki stres nedeniyle uykuya dalamayabilir.

Kişinin alışkanlıkları, çevresi veya yapısı gibi nedenler de uykuya dalmada zorluk çekmenin psikolojik nedenleri arasında yer alabilir.


Yetersiz Uykunun Olumsuz Sonuçlar Nelerdir?

Yetersiz uyku, vücut ve zihnin sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir. Olumsuz sonuçlar arasında şunlar yer alabilir:


Baş ağrısı: Yetersiz uyku, baş ağrısı gibi fiziksel rahatsızlıklara neden olabilir.

Yorgunluk ve halsizlik: Yetersiz uyku, kişinin gün boyunca yorgun ve halsiz hissetmesine neden olabilir.

Dikkat ve odaklanma sorunları: Yetersiz uyku, kişinin dikkat ve odaklanma sorunları yaşamasına neden olabilir.

İşitme ve hafıza sorunları: Yetersiz uyku, işitme ve hafıza sorunlarına neden olabilir.

İştahsızlık ve kilo alımı: Yetersiz uyku, iştahsızlık ve kilo alımına neden olabilir.

Depresyon ve anksiyete: Yetersiz uyku, depresyon ve anksiyete gibi duygusal sorunların oluşmasına neden olabilir.

Bağımlılık: yetersiz uyku, kişide bazı bağımlılıkların oluşmasına neden olabilir.

Ciddi sağlık sorunları: Yetersiz uyku, kalp hastalığı, diyabet, obezite ve hipertansiyon gibi ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.


Uyku Bozukluğuna Yol Açan Nedenler 

Uyku bozukluğuna yol açabilecek birçok neden olabilir. Bunlar arasında şunlar yer alabilir:


Fizyolojik nedenler: Uyku bozukluğuna yol açabilecek fizyolojik nedenler arasında; solunum yolu tıkanıklığı, kalp ritim bozuklukları, reflü, tiroit sorunları, uyku apnesi, restless legs sendromu, gibi durumlar yer alır.

Psikolojik nedenler: Uyku bozukluğuna yol açabilecek psikolojik nedenler arasında; anksiyete, depresyon, stres, travma, kaygı, öfke, suçluluk gibi duygusal durumlar yer alır.

Medikal nedenler: Uyku bozukluğuna yol açabilecek medikal nedenler arasında; kanser, kronik obstrüktif akciğer hastalığı, Parkinson, Alzheimer gibi hastalıklar yer alır.

Alkol ve uyuşturucu kullanımı: Alkol veya uyuşturucu kullanımı uyku bozukluğuna yol açabilir.

Çevresel nedenler: Çevresel nedenler arasında; gürültü, aydınlık, sıcaklık, yatakta okuma, telefon veya bilgisayar kullanma, gibi durumlar yer alır.

Yaşam tarzı: Kişinin yaşam tarzı, uyku düzeni, iş veya okul programı gibi faktörler de uyku bozukluğuna yol açabilir.


Uyku Sorunları Diğer Psikiyatrik Rahatsızlıklarla İlişkisi

Uyku sorunları, birçok psikiyatrik rahatsızlıkla ilişkilidir. En yaygın olarak ilişkili olanlar şunlardır:


Depresyon: Depresyon, uykuya dalmada zorluk çekme, uyku kalitesinin bozuk olması veya erken uyanma gibi uyku sorunlarına neden olabilir.

Anksiyete: Anksiyete, uykuya dalmada zorluk çekme, uyku kalitesinin bozuk olması veya gece boyunca uyanıklık gibi uyku sorunlarına neden olabilir.

Bipolar bozukluk: Bipolar bozukluk, uykuya dalmada zorluk çekme, uyku kalitesinin bozuk olması veya erken uyanma gibi uyku sorunlarına neden olabilir.

PTSD (Post Traumatic Stress Disorder) : PTSD, uykuya dalmada zorluk çekme, uyku kalitesinin bozuk olması veya gece boyunca uyanıklık gibi uyku sorunlarına neden olabilir. Ayrıca, uyku bozukluğu, travmatik deneyimlerin etkilerini arttırabilir.



Uyku Bozukluğu Terapi Süreci

Uyku bozukluklarının tedavisi hastalığın türüne, nedenlerine ve hastanın genel sağlık durumuna bağlı değişiklik gösterir. Eğer uykuya dalma zorlukları psikiyatrik sıkıntılara bağlı ise öncelikle bu psikiyatrik bozukluklar tedavi edilir. Uyku bozukluğu, ritim bozukluğu, gece uykuda nefes kesilmesi gibi benzer duruma bağlı ise bu durum gerekli uzmanlar tarafından teşhis edilir ve nedenlerine yönelik tedavi yapılır. Stres ile veya psikolojik sorunlar ile ilgili uykuya dalma ya da uyanma sorunları var ise bu durum psikiyatrist veya psikoloğun birlikte çalışması ile tedavi edilir. Yani uyku bozuklukları tedavisi hastalıklara ya da bu duruma neden olan durumlara yönelik yapılır.


Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)  uyku bozukluğunda, uyku alışkanlıklarını değerlendirme, psikoeğitim, uyku hijyeni, gündelik yaşamı olumsuz etkileyen durumlarda değişiklik, uykuya dalma teknikleri, uyarıcı kontrolü, uyku kısıtlaması, gevşeme tekniklerinin öğretilmesiyle ödevler verilir ve bilişsel yeniden yapılandırmadan oluşan girişimlerde bulunulur.

İlk basamak uyku alışkanlıklarını değerlendirmektir. Bunun için yatma zamanı, uykuya dalma saati, uyanma zamanı, gece kaç kez uyanıldığı, gündüz uykusu, uyku kalitesi ve alkol ya da ilaç alınıp alınmadığı ile ilgili bilgiler alınır. Ardından tedavinin planlanması ile süreç ilerler.


Psikanalitik Terapi uyku bozukluğu tedavisinde,



Paylaş